موجودات معقولهء خود . در ميان صابئين مخصوصا ثابت بن قره در بسط و توسعهء فلسفهء اسلامى ، تاثير و نفوذ بسيار داشته است . در ميان فرق اسلامى اسماعيليه و قرامطه نيز به نظريهء فيض توجه داشته‌اند . بعقيدهء آنان ، خداوند عالم را مستقيما خلق نكرده بلكه عقل كل را ايجاد نموده و از عقل كل نفس كلى و از نفس هم ماده بوجود آمده است . اين سه موجود با دو موجود ديگر كه زمان و مكان باشند ، حركات آسمانها و عناصر را ايجاد نموده‌اند « 1 » . از آنچه اجمالا ذكر شد ، معلوم گرديد كه نظريهء فيض و عقول عشره در دورهء قبل از اسلام و در عصر اسلامى بصور و انحاء مختلف وجود داشته ، نهايت فارابى و بخصوص ابن سينا براى تطبيق آن با مبانى و مبادى دين اسلام كوشش بسيار كرده و در نتيجه موفق بحل يكى از مسائل غامض علمى و فلسفى ، يعنى كيفيت خلقت عالم شده‌اند . انتساب رساله بابن سينا رسالهء حاضر را تقريبا كليهء نساخ بفيلسوف بزرگ ايران شيخ رئيس ابو على سينا نسبت داده‌اند و در كليهء نسخ خطّى كه تا كنون بدست مصحح رسيده ، بدون استثنا تأليف آن بابن سينا نسبت داده شده است . اما در هيچ يك از كتب تاريخ و تراجم احوال كه مشتمل بر شرح زندگى و بحث در آثار و تأليفات شيخ رئيس باشد ، به اين رساله اشارتى نشده است و در فهرست كتب شرقى كتابخانه‌هاى معروف جهان نيز رساله‌اى بنام « رساله در كيفيت موجودات و تسلسل اسباب » و مسببات تأليف ابن سينا ديده نشد . علاوه

--> ( 1 ) - دايرة المعارف اسلامى ، باطنيه ، ج 1 ، صفحه 687 ، اسماعيليه ، ج 2 ، صفحه 587 - قرامطه ، ج 2 ، صفحه 813 .